Dùng thuốc khi cho con bú sữa mẹ

PGS.TS.DS Nguyễn Hữu Đức

Đại học Y Dược TP.HCM

Phụ nữ đang cho con bú phải thận trọng khi dùng thuốc, bởi vì các thuốc có tác dụng toàn thân (tức uống hay tiêm) khi dùng cho mẹ đang cho con bú đều bài tiết qua sữa, hoặc ít hoặc nhiều. Nếu thuốc bài tiết qua sữa ít, nồng độ thuốc trong sữa thấp, có thể không đủ để gây tác dụng lâm sàng có hại ở trẻ. Nhưng có thuốc bài tiết qua sữa ít nhưng lại có hoạt tính mạnh, có thể gây tác dụng xấu nghiêm trọng đối với trẻ.

(Ảnh: nguồn tapchigiamcan.vn)

Chẳng hạn, thuốc bài tiết qua sữa nhiều là thuốc chứa dẫn chất iod (dung dịch Lugol, dùng trong trị bệnh cường giáp), thuốc này đặc biệt tiết qua sữa nhiều với nồng độ vượt quá so với nồng độ thuốc có trong máu người mẹ, do đó người mẹ không bị gì nhưng trẻ bị ức chế tuyến giáp có thể đưa đến nguy hiểm. Còn có một số thuốc khác tuy rằng nồng độ thuốc đạt được trong sữa mẹ quá thấp nhưng lại có thể gây hiện tượng dị ứngở trẻ. Đó là trường hợp mẹ uống thuốc kháng sinh penicillin thì không việc gì nhưng ở trẻ bú mẹ thì bị dị ứng.

Lưu ý các thuốc tránh dùng ở phụ nữ đang cho con bú .

Đó là các thuốc được uống ảnh hưởng đến sự tiết sữa của mẹ hoặc thuốc bài tiết qua sữa gây hại cho trẻ bú. Cần lưu ý phần lớn các thuốc phụ nữ có thai không được dùng vì ảnh hưởng đến thai nhi đều cần tránh dùng đối với phụ nữ cho con bú.

(Ảnh: nguồn alobacsi.vn)

*   Thuốc ức chế sự tiết sữa: Bình thường, sự tổng hợp và bài tiết sữa mẹ được điều hòa và kiểm soát chủ yếu thông qua prolactin, một hormon được bài tiết từ tuyến yên. Nồng độ hormon này thường tăng cao nhất trong 2 tuần đầu sau đẻ, sau đó giảm dần và trở về mức bình thường sau 6 tháng. Tăng nồng độ prolactin trong máu là yếu tố quyết định ức chế sự bài tiết sữa. Hầu hết các tác động của thuốc đối với quá trình tiết sữa đều thực hiện thông qua sự ức chế prolactin. Đó là: estrogen, thuốc ngừa thai chứa estrogen (phụ nữ cho con bú muốn ngừa thai phải dùng thuốc ngừa thai chỉ chứa progesteron là Exluton), bromocriptin (bromocriptin được dùng làm thuốc cai sữa), thuốc trị dị ứng cyproheptadin.

Các nghiên cứu trong thí nghiệm gần đây cho thấy pseudoephedrin, một thuốc có tác dụng giảm phù nề niêm mạc mũi, chống nghẹt mũi có thể ức chế tiết sữa. Các bà mẹ đang cho con bú vẫn nên hết sức thận trọng khi sử dụng pseudoephedrin (thường có trong thuốc trị cảm-sổ mũi), đặc biệt trong những tháng cuối của thời gian cho con bú, khi nguồn sữa giảm dần.

*   Thuốc làm sữa có vị đắng: Điển hình của thuốc làm sữa có vị đắng là kháng sinh metronidazol có thể làm trẻ bỏ bú.

*   Thuốc ức chế phản xạ bú của trẻ: Rõ ràng là đối với trẻ còn đang bú, đặc biệt là trẻ dưới 1 tuổi, sữa mẹ là nguồn thức ăn bổ và hoàn chỉnh nhất, nếu nguồn sữa mẹ bị hạn chế hoặc mất đi (do thuốc ngăn cản sự tiết sữa) hoặc trẻ bỏ bú (do thuốc có vị khó chịu hoặc ức chế phản xạ bú), chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Điển hình của thuốc ức chế phản xạ bú là các thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương (như thuốc an thần hay thuốc kháng histamin cổ điển gây ngủ) mẹ dùng sẽ làm trẻ ngầy ngật bỏ bú.

(Ảnh: nguồn kienthucphunu.com)

Cẩn trọng khi dùng dùng thuốc trong phụ khoa

Đa số các bệnh phụ khoa phụ nữ hay mắc là các bệnh nhiễm vi nấm, vi khuẩn hay ký sinh trùng. Thuốc dùng trong phụ khoa chia làm 2 loại: loại dùng trong tức uống cho tác dụng toàn thân, loại cho dùng ngoài cho tác dụng tại chỗ. Loại dùng trong thường là các kháng sinh hay thuốc trị ký sing trùng có nhiều thuốc chống chỉ định đối với phụ nữ cho con bú đã nói ở trên. Còn thuốc dùng ngoài thường là các viên nén, viên nang đặt trong âm đạo hoặc các dung dịch phụ khoa dùng rửa, vệ sinh âm đạo.

Các thuốc phụ khoa dùng ngoài cho tác dụng tại chỗ rất ít hấp thu vào sữa của mẹ đang cho con bú. Tuy nhiên, vì thuốc rất ít hấp thu nhưng cũng có nghĩa vẫn có khả năng phần nào đó thuốc vào máu để vào sữa có thể gây ảnh hưởng mà trong thông tin về thuốc đòi hỏi có sự cân nhắc thật kỹ của thầy thuốc, do đó chỉ dùng khi thật cần thiết cho phụ nữ cho con bú.

Vì thế, phụ nữ đang cho con bú khi bị bệnh phụ khoa tốt nhất nên đi đến bác sĩ khám để xác định nguyên nhân bệnh như thế nào và bác sĩ sẽ chỉ định thuốc phụ khoa dùng thích hợp, không ảnh hưởng đến con đang bú.

Tránh dùng thuốc kích thích sự tiết sữa

Ở những bà mẹ bị thiếu sữa do nồng độ prolactin không đủ cao nhưng vẫn có đủ số lượng các nang tạo sữa, việc sử dụng một số thuốc ức chế các thụ cảm thể dopamin ở vùng dưới đồi như metoclopramid, domperidon… có thể gây tăng tiết prolactin từ tuyến yên và kích thích việc tạo sữa. Một số thuốc làm tăng tiết sữa nhưng hoàn toàn không dùng trong điều trị: methyldopa, haloperidol, theophyllin. Metoclopramid và domperidon là hai loại thuốc được sử dụng nhiều nhất cho mục đích này và cần được bác sĩ chỉ định (bà mẹ không được tự ý sử dụng). Domperidon cũng là một thuốc kích thích bài tiết prolactin nhưng an toàn hơn so với metolclopramid vì không qua hàng rào máu não và do đó không có tác dụng phụ của hệ thần kinh. Tuy nhiên, gần đây người đã báo động về việc dùng domperidon có nguy cơ gây tai biến tim mạch.

Lưu ý, phụ nữ đang cho con bú không nên nghe lời mách bảo tự dùng thuốc gọi là kích thích sự tiết sữa vì có thể dùng thuốc sai có hại cho cả mẹ và em bé. Nên quan tâm đến chế độ dinh dưỡng cân băng và đầy đủ (ăn những món ăn theo kinh nghiệm dân gian kích thích tiết sữa), có chế độ vận động nghỉ ngơi thích hợp, tinh thần thoải mái tránh lo âu để có sức khỏe tốt hầu tiết sữa tốt nuôi bé.

                                                                                                                                                                               
 

Sưu tầm - Tin tức khác